Dagboek 41: Bishkek 2

Aerdenhout, 3 oktober 2006


Met open raam rijden we terug naar Bishkek. Het is 27 april en vrijdag. We moesten vandaag sowieso terug. Onze visa moeten verlengd en vanavond is er een borrel ter ere van Koninginnedag. Honorair-consul Ben Berwers heeft ons uitgenodigd, net als alle andere Nederlanders in Bishkek. Emilia en Jerôme rijden mee achterin. Het is stil in de bus. Gelukkig is het goed weer en blijkt in Bishkek de zomer aangebroken. We herkennen de stad bijna niet terug. De vele bomen staan allemaal vol in het groen, mensen zitten op terrasjes en zijn luchtig gekleed. Ergens wacht een ezel op de bus.

We zoeken onze toevlucht weer in het Salima guesthouse. Hopelijk maar voor 1 nachtje. Ik heb geen zin om de mannen van de parkeerplaats tegen te komen, weer van alles met veel moeite te moeten uitleggen. Ik ben ziek, zwak en misselijk en wordt geparkeerd op de hotelkamer. Ilona gaat op zoek met Elmira naar een appartementje, de Belgen zoeken contact met consul Ben Berwers in verband met hun gestolen paspoorten.

Op weg naar de bazaarIn Bishkek worden overal op straat spullen verkocht


Gelukkig vinden Elmira en Ilona snel een gemeubileerd appartement. Vanmiddag om 4 uur moeten we er zijn voor de sleutel. Ilona verlengt ook nog onze Kyrgyzische visa. Daarna haalt ze mij op en we gaan naar het appartement toe. Ze kan de plek niet meer terugvinden. De adressen invoormalige SU-landen bestaan uit een stadsnaam, straatnaam en een kvartier-nummer (gebouw) en daarin een dome-nummer (appartement). De grote blokken lijken allemaal op elkaar en zijn aan de buitenkant niet genummerd. Om het helemaal spannend te maken blijkt de straat ook 2 namen te hebben. Een sovjetnaam en een nieuwe naam.
Maar aan het eind van de middag is het geregeld en kunnen we erin. Het is nog best groot, op de 1e etage en in een oud oostblokblok. De huur is 150 US-Dollar per maand. Snel sjouwen we op en neer en gooien de spullen uit de bus in de gang. Het is warm en het leegruimen van de bus kost veel energie. Ik voel me slecht, heb het koud en sta te zweten en te trillen op mijn benen. We plakken het ingeslagen raam dicht met zwart plastic en rijden snel met de bus naar Ecotour. Daar parkeren we hem en we lopen naar het Italiaanse restaurant waar de borrel van Ben is. Ik heb koorts maar wil er per sé heen.

We zijn nog op tijd. Omdat de straat is afgezet voor een demonstratie die morgen gaat plaatsvinden, zijn meerdere gasten te laat. Bij binnenkomst krijgen we champagne. Ben begint zijn toespraak een half uur later dan geplend. Hij heet iedereen welkom en na de toast op Hare Majesteit met een drievoudig hoera introduceert hij een Kirgizisch danskoppel. Daarna is iedereen uitgenodigd om wat te eten. Er is een uitgebreid buffet met hapjes, inclusief, jawel, bitterballen. Het restaurant is versierd met oranje ballonnen en slingers. Het is gezellig. We leren Pepijn kennen. Hij is een lange, energieke Nederlandse jongen die voor Every Child werkt, een ontwikkelingshulporganisatie die kinderen helpt. Hij is goedlachs en we mogen hem meteen. Ook komen we in contact met Ellen Romeijn. Zij is een Nederlandse vrouw die voor een aantal reisorganisaties zoals Baobab en dergelijke werkt.

Toevallig praten we op het eind van de borrel met Diana Pohilko. Zij is Russische en arts. Kort vertel ik mijn verhaal en dat ik het nog even aan wil zien. Ze zegt echter, dat ik met al 3 dagen koorts niet veel langer moet wachten. 'Bel me morgen' zegt ze 'als het niet beter gaat'. Bij de afsluiting van de borrel worden we gewaarschuwd voor protestdemonstratie morgen. Misschien komt er een nieuwe revolutie.

Klimgebiedje in de Alamedin valleien bergen ten zuiden van Bishkek


Een dag later bellen we Diana want ik ben nog steeds ziek. We maken een afspraak en 's middags naar haar kliniek. Deze is in de kelder van een het Uchkun-gebouw (Oetshkoen), een grote betonnen toren in een wat vervallen omgeving. In de toren zijn een aantal bedrijven gevestigd. We weten het nog niet maar we zullen hier nog vele malen komen.. Ze hebben best veel spullen in de kliniek maar het lijkt allemaal van 20 jaar geleden.
Diana onderzoekt me en bekijkt de net geproduceerde diaree in het potje. Het ziet er niet goed uit. Ze gaat het opsturen naar een lab voor onderzoek. Ondertussen besluit ze om te behandelen met antibiotica naar aanleiding van hoe de diaree eruit zag (waterig, bloederig met witte stipjes). Ik moet aan het infuus. In de kelder is een mintgroene ruimte met drie bedden. Op de bedden liggen wollen dekens. Een grote, kleurige poster van nota bene de Keukenhof doorbreekt het bunkergevoel van de ruimte. Ik krijg voor het eerst in mijn leven een infuus, bedenk dat dit wel serieus is en dat het niet goed met me gaat. Het wordt me even wat te veel.

Ziek
Door weekend en feestdagen in Kyrgyzstan moeten we een aantal dagen wachten op de 1e uitslag van het laboratorium. Ondertussen behandelt Diana me met antibiotica en krijg ik een hele lading medicijnen die verpakt zitten in ribkartonnen pakjes. De medicatie voor het infuus zit in ouderwetse glazen ampullen die je moet openbreken. Ik herken ze van de film The English Patient, waarin de patiënt morfine krijgt die ook in dit soort ampullen zit. De film speelt in de Tweede wereldoorlog.

De situatie verslechtert nog steeds. De klachten blijven en ik val af. Diana maakt zich zorgen en besluit om contact te zoeken met Andrey. Hij is viroloog en werkt in een militair hospitaal. Ze hebben afgesproken dat Andrey en zij 's avonds naar ons appartement komen. Die avond stijgt de koorts naar 39.6. Andrey is een man van weinig woorden. Hij beveelt Ilona een zwabber of iets te zoeken en tape of touw. Hij improviseert een infuusstandaard van een bezem en een stoel. In plastic zakjes hangt hij de flessen medicatie op.
Andrey vraagt of ik wel goed eet. Anders word ik volgens hem nooit beter. Hij dreigt me te laten opnemen in zijn militaire hospitaal. Het visioen dat ik krijg van knappe jonge verpleegsters in strak uniform blijkt niet te kloppen. Diana vertaald, 'Er is daar militaire discipline' zegt ze, 'er wordt niet gevraagd of je wilt eten of niet'.
Ilona is ook de klos. Andrey neemt haar mee naar de keuken en vraagt wat ze me te eten geeft. Niet goed dus, al die rommel uit pakjes (Melbatoast, Cup-a-soup en zo) en mineraalwater uit flessen. Andrey is van de oude stempel. Ilona moet zelf soep gaan trekken van kip en groente, zelf water koken en thee maken van brandnetelbladeren. Verder witte rijst en Kefir (karnemelk/yoghurtdrank die veel in Centraal Azië gedronken wordt) voor de biocultuur.

Uchkun-gebouw Wachten op het zoveelste infuus


De uitslagen van de tests zijn door Diana's man opgehaald bij het labratorium. Op smoezelige A5-jes van krantenpapier staan de data. Vaak is er onleesbaar met de hand wat bijgekrabbeld. Diana leest de bloedwaardes en andere zaken voor en legt uit wat er mis is. Er blijken 3 soorten bacteriën in mijn spijsverteringskanaal zitten die er niet thuishoren. Wat nog veel vervelender is, is dat door de grote hoeveelheid bacteriën en een slecht immuunsysteem een bacterie in het bloed is terechtgekomen. Dit heet een sepsis. De combinatie van deze ziekteverschijnselen veroorzaakt een vergiftigingsreactie met als gevolg hoge koorts en diaree. Het gevolg daarvan is weer veel vochtverlies en snelle verzwakking. Het is noodzakelijk om te behandelen met antibiotica en veel infusen, eigenlijk is ziekenhuisopname hiervoor vereist. Maar je wilt in Kyrgyzstan niet in een ziekenhuis liggen. Gelukkig heeft de Diana gekozen om de infusen en behandeling in haar kliniek te doen en in het weekend thuis aan bed. Ik vertrouw haar volledig en nu ze weet welke bacteriën het zijn, kan de behandeling beter worden afgestemd. Ik krijg andere antibiotica en daarnaast nog een hele rij pillen en zakjes.


Uitzicht op de Keukenhof in de Uchkun-kliniek


Zo gaan de dagen voort. Ik hang op onze slaapbank, lees veel of kijk wat tv. Met een taxi gaan we iedere dag 1 of twee keer naar de kliniek van Diana. In het weekend komt ze met een zak spullen langs ons huis. Iedere dag aan het infuus, soms meer dan een liter per keer en verder veel medicijnen. Het enige dat ik van Bishkek zie is de weg naar de kliniek, de poster van de Keukenhof als ik aan het infuus lig en de weg terug. En we maken alle types auto mee, van krakkemikkige Lada's, zwabberende Volga's en afgeragde Volkswagens. Er is geen enkele taxi die niet kraakt, geen voorruit met een barst heeft of waar geen onderdelen van ontbreken of geïmproviseerd zijn. Ik leef op soep, rijst, toast, thee en Kefir. Ik droom van een heerlijke saté op het terras van de Servaas in Maastricht.

Ilona: Het appartementje doet veel goed, ondanks dat Pee ziek is. We kunnen lekker zelf boodschappen doen, koken, hebben een eigen ijskastje en een toilet die schoon is. Eenvoudig maar heerlijk. Omdat we wat willen settlen in Bishkek ga ik er ook op uit. Wat contacten leggen en op zoek naar vrijwilligerswerk. Het sociale leven doet me goed en ik vind mijn draai. Misschien had Pee al iets onder de leden toen we Kyrgyzstan binnen kwamen. Hij was moe. Wat meegespeeld kan hebben in het ziek worden is de onrust van de eerste weken Kyrgyzstan. Ik ben onrustig en blijkt achteraf een eigen plekje nodig te hebben om tot rust te komen.

Gelukkig gaat het tussen Ilona en mij weer een stuk beter. Zonder klagen gaat ze steeds op pad om zaken te regelen of te kopen. Aan de overkant van de straat haalt ze steeds een pot kippensoep bij een café/feesten en partijenzaal. Ook de medicijnen moet je zelf kopen. Het is in veel landen volkomen normaal dat je zelf (of natuurlijk partner of een familielid) naar de apotheek gaat met een briefje van wat de dokter opgedragen heeft om te kopen. Als je dan behandeld wordt moet je de medicijnen meenemen. We zijn heeeeeeeel erg blij dat we een eigen appartementje hebben met eigen wc. Ik moet er niet aan denken om in Salima te zitten waar je de wc deelt met de buren. Een ander geluk bij een ongeluk is dat we hier in Bishkek nu ook wat mensen kennen. Elmira en Zamira van Ecotour natuurlijk maar ook de consul, Ellen, Pepijn en Diana natuurlijk. Het is wat dat betreft de 'beste' plek om ziek te worden. Maar het herstel gaat traag.

Bishkek, 18 mei 2006
Sinds eergisteren gaat het eindelijk wat beter. De koorts vermindert waarna de diaree ook zal geen verminderen. Met wat geluk hoef ik volgende week geen infuus meer te krijgen en zal een week later de spijsvertering weer redelijk op orde moeten zijn.

Na een week of 3 lijkt het beter te gaan. In het weekend maken we een uitstapje naar de bergen ten zuiden van Bishkek. Ook gaan we drie keer met Babushka Adoption mee om bij de distributies te zijn en om foto's te maken. Helaas verslechtert de situatie weer. Diana is bezorgd. Ondanks haar verwoede pogingen om me beter te krijgen, krijgt ze de zaak niet onder controle. De koorts stijgt weer, de diaree gaat maar niet weg en er zit weer meer bloed in. Ik moet weer aan het infuus.
29 Mei is een zwarte dag. Ik moet 16 keer naar de wc. Ik ben inmiddels zo een 15 kilo lichter en heb bloedarmoede. Diana vraagt zich wanhopig af waarom ik maar niet beter wordt.
In een privé-kliniekje laten we nog een Ultrasound maken. Een verpleegkundige met een verpletterende boezem voert het onderzoek uit. Onder de ligstoel staat een kom met water en daarin condooms(?!) . Gelukkig blijken er geen inwendige organen aangetast.


Dokter Diana Pohilko en haar Kyrgyzische man die chirurg isBehandelkamer in de kliniek


Alle Nederlanders die we spreken, zowel in Bishkek als thuis, adviseren ons om niet langer te wachten maar om te kijken of we niet naar Nederland terug kunnen. Het duurt gewoon te lang. We overleggen met Diana. Door het intensieve contact hebben we inmiddels hebben we een speciale band met haar. We praten veel, ik ben een haar persoonlijk patiënt geworden. Ze snapt niet waarom ik maar niet beter word. Ze kan dat moeilijk verwerken en niet los laten. Ondanks haar sterke wil is ze is beperkt in haar mogelijkheden. Medicijnen zijn er soms niet. Ze belt vriendinnen in Almaty of Moskou om te kijken of die wat kunnen opsturen. Begin mei zijn er veel feestdagen in Kyrgyzstan. Dan zijn de onderzoekslabratoria gesloten en moet ze wachten op uitslagen. Haar Kirgizische man rijdt overal heen en brengt ons vaak thuis.

In een laatste poging zoekt Diana contact met haar Koreaanse professor, die haar heeft opgeleid. Hij werkt in het staatsziekenhuis voor infecties. Het is een park-achtig iets met daarin oude gebouwen. Verpleegsters hangen verveeld wat te roken in hun witte pakken met hoge mutsen. Bij de professor staat een oude zitbank uit een huiskamer. Ik moet naar het toilet en Diana gaat met me op zoek. We lopen door wachtkamers waar patiënten apathisch zitten te wachten. Er lijkt niets te gebeuren in het ziekenhuis. Uiteindelijk doet Diana een deur voor me open. Ik zie houten tonnen met deksels staan. Ik vermoed wat dit voor ruimte is en schrik terug. Diana zegt dat ik naar binnen moet gaan. Er is ook een toilet maar dat is om de hoek. Ik ga naar binnen. Als ik op het toilet zit zie ik naast de poepdozen allemaal emaillen po's, uit grootmoeders tijd. In eentje zit nog wat urine en een sliertje bloed. Ik hoef niet meer te poepen. De professor onderzoekt me en krabbelt wat op papier.

Terug in de kliniek legt Diana zaken uit. Ik zou een coloscopie (inwendig darmonderzoek) moeten laten maken, er kan meer aan de hand zijn. Diana maakt een tekening van mijn darmen met daarop allemaal kleine wondjes. Ergens staat gekrabbeld ulcer kolitis.

Pepijn en zijn vriendin Suzanne die hem, vanuit Nederland, kwam opzoeken in KyrgyzstanDe keuken in ons appartementje


Allerlaatste nieuws uit Bishkek, 3 juni 2006

Beste familie en vrienden,
Bedankt voor jullie felicitaties op mijn verjaardag! Het is goed om te weten dat jullie aan me gedacht hebben. Helaas was er niet zoveel reden voor een feestje hier in Bishkek. Een paar dagen voor mijn verjaardag kreeg ik weer meer diaree, temperatuursverhoging 's avonds en een verder verlies van krachten. Het herstel, dat zo moeizaam op gang was gekomen, stagneerde en veranderde in een verslechtering van mijn gezondheid. En daarmee optimisme in nieuwe zorgen.
Diana, de behandelende Russische arts wist het op dat moment even niet meer en ging op zoek naar nieuwe mogelijkheden. Het werd inmiddels steeds duidelijker dat de middelen die zij tot haar beschikking heeft hier in Kyrgyzstan, beperkt zijn.
We waren niet erg gerust. De ziekte duurde ondertussen al 4 weken, veel te lang, herstel bleef uit en een oplossing was niet in zicht. Dit alles deed ons besluiten om contact op te nemen met onze verzekeringsmaatschappij in Nederland. Dit contact verloopt via de Anwb-alarmlijn.

Inmiddels is er een medisch rapport gemaakt door Diana en naar NL verstuurd. Een team van artsen verbonden aan de alarmcentrale heeft dit bekeken en daarna contact opgenomen met Diana. Na overleg hebben deze artsen besloten dat medische behandeling buiten Kyrgyzstan noodzakelijk is vanwege de beperkte faciliteiten ter plekke en de ernst van de situatie.

De praktische invulling hiervan bleek echter niet eenvoudig. Gewoon met het eerste de best vliegtuig mee terug naar Nederland bleek niet mogelijk. De artsen van de ANWB vonden vervoer met een reguliere lijnvlucht uitgesloten vanwege medische en officiële gronden.
Een optie was Almaty in Kazachstan. Er waren echter twijfels of de medische faciliteiten daar heel veel beter zouden zijn dan in Kyrgyzstan.
Het meest serieuze alternatief was vervoer per ambulancevlucht naar.... New Delhi in India. Wij waren net zo verbaasd als jullie, normaal gesproken is India een land waar je met gemak wat extra bacteriën kunt oplopen en niet een plek waar je heengaat om ze kwijt te raken. Maar de ANWB verzekerde ons dat ze goede ervaringen hebben met de kliniek in Delhi en dat veel reizigers uit Zuidoost Azië daar terecht komen voor behandeling.

Na 5 dagen vergaderen is het uiteindelijk niet India geworden maar toch Nederland. Ilona mag gelukkig mee, dus a.s. woensdag worden we per privé-jet overgebracht van Bishkek naar jawel, Rotterdam. De verzekeringsmaatschappij zal niet erg blij zijn om ons als cliënt te hebben, maar goed. In Rotterdam vindt (als er plek is) opname plaats in het Havenziekenhuis. De Blusbus met bagage blijft achter in Kyrgyzstan. Hij staat veilig geparkeerd bij Ecotour.

Tsja, een rare wending van de reis, waar we niet blij mee zijn. We hopen dat het niet het einde van de trip betekent. Maar ik zal toch eerst beter moeten worden en dat is op dit moment het allerbelangrijkste. We denken dat dit de beste oplossing is, met een snel en definitief herstel tot gevolg. En daarna zien we wel weer.

Heel veel groetjes,
Ilona & Pee

Ingang van het appartement, balkon en de straat in Bishkek


Op het moment dat het besluit is gevallen dat we naar Nederland gaan duurt iedere dag opeens te lang.
Diana dringt aan dat er eigenlijk geen tijd is om niets te doen. Ze zit ermee dat ze me niet beter krijgt en vindt het niet leuk dat haar patiënt haar wordt afgenomen. Ze verontschuldigt zich voor haar land en de beperkte mogelijkheden. Alsof dat haar schuld is.. Ze voelt dat ze moet opboksen tegen vooroordelen uit westen.

Bij de ANWB drongen we aan om ons gewoon op een normale lijnvlucht naar huis te zetten. Dat is veel minder geregel en zeker heel veel goedkoper. Maar de artsen willen er absoluut niet aan. Praktisch gezien wordt het al moeilijk, zeggen ze, want ik heb te vaak diaree (en als het lampje fasten seatbelts brandt kun je niet naar het toilet). Medisch gezien vinden ze het ook niet verantwoord. Bloed in de ontlasting, een sepsis, wie weet wat nog meer, een vaag land in Azië, SARS, vogelgriep, etc. Verder mag het ook helemaal niet. Ze zijn verplicht me officieel aan te melden als patiënt en de vliegtuigmaatschappij zal me dan waarschijnlijk weigeren. Je kunt je er iets bij voorstellen, men wil geen risico op een onvoorziene tussenlanding, besmette medepassagiers of wat dan ook.

De ANWB heeft tijd nodig om alles geregeld te krijgen. We weten de voortgang niet en onze telefoon in het appartement geeft in Nederland vaak de melding dat het nummer niet bestaat. Het wachten is vreselijk. Dus nemen we uit wanhoop zelf nog een optie op een Aeroflot lijnvlucht. Mocht alles mis lopen dan pakken we zelf het vliegtuig wel.. Als het niet via de officiële weg gaat, vraagt niemand wat en kun je gewoon aan boord.

Uiteindelijk is het na vijf dagen rond. De volgende dag, woensdag 7 juni zullen we om kwart voor vijf 's ochtends opgehaald worden door Kirgizische taxi's. Een Turkse organisatie uit Istanbul zal het medische transport per ambulancevliegtuig doen. Turken mogen blijkbaar zonder visum Kyrgyzstan in, Nederlanders niet, zegt de ANWB. Met dat vliegtuig zal men ons naar Rotterdam overbrengen, waar een plaatsje in het Havenziekenhuis gereserveerd wordt. Ilona mag gelukkig mee. We ruimen het appartement leeg, de spullen gaan in de bus, de sleutel geven we aan Pepijn. Juni is al betaald, misschien zijn we voor het eind van de maand terug. Anders laten we iets weten en moet Pepijn voor de 27ste het appartement opzeggen en de sleutel inleveren. Maar we hopen snel terug te zijn, als men in Nederland eenmaal weet welke bacterie het is kan deze goed behandeld worden. En ben je snel weer beter.

Bolot, chauffeur Bek en de bus bij Ecotour