Dagboek 20: Als Westerse vrouw in Iran

Esfahan, Iran, 21 januari 2006


'Hoofddoek altijd om, wat is een chador?, mannen met baarden, mannen niet mogen aankijken en zij jou niet, weinig contact, serieus, geen alcohol, als vrouw sta je op de tweede plek, geen vrijheid van meningsuiting, bestaat er zoiets als een tweede wereld in Iran?'. Dit waren mijn eerste gedachten bij Iran toen we hadden besloten om er doorheen te reizen. Maar wat is er van waar en hoe ervaar ik het openbare leven in Iran tot op dit moment?

Toen we aan de grens van Iran voor het grote, witte hek stonden, was ik gespannen. Boven het hek hingen grote portretten van ayatollah Khomeini en Khamenei en later zie je dat deze portretten in iedere winkel of hoek van de straat in Iran. Of mensen dit uit vrije wil doen of dat het een regel of gewoonte is, dat is me nog steeds niet duidelijk.
Het eerste wat ik doe als het hek open gaat, is mijn paarse hoofddoek van Sanliurfa (Turkije) om. Paspoort en visum van Pee worden gecontroleerd en van mij nemen ze voor waar aan. De man is enthousiast en open. Alles gaat erg gemakkelijk en we zijn binnen een uur door alle formaliteiten heen. Ik voel me ongemakkelijk omdat ik niet goed weet hoe mannen met mij omgaan en of ik wel decent genoeg gekleed ben (spijkerbroek met donsjas).

We rijden met de auto door naar het eerste dorp, Maku. Het weer is grijs en koud. Overal ligt sneeuw en auto's zijn vies en oud. Er staan overal borden of tekens in het Farsi (Perzisch) wat wij niet kunnen lezen. Dit geeft in eerste instantie een ongemakkelijk gevoel. Het eerste beeld van Iran is dan ook rommelig, vies en oud. In Maku vinden we een slaapplaats, goedkoop maar niet schoon en erg gehorig. Ik slaap slecht en de volgende dag voel ik me ook niet lekker. Keelpijn, lichte hoofdpijn, wat diarree en krampen in mijn buik. Ik maak me zorgen over eventuele vogelgriep. 'Als ik nu maar niet ziek word', denk ik nog. Op straat word ik door veel mensen aangekeken en ik ga er maar vanuit dat dat is omdat ik een buitenlander ben. Na een eenvoudig ontbijt heeft Pee de hele weg naar Tabriz gereden en voelde ik me steeds slechter worden. Ik heb er geen plezier in en kan niet van de dag genieten. Het rijden voor Pee is lastig want de Iraniërs rijden als gekken (vinden wij) en het tanken van diesel gaat ook nog mis. Pee krijgt diesel over zich heen en verkleedt zich in de bus. Gelukkig vindt Pee een goede hotelkamer in Tabriz en kan ik rillend mijn bed in, koorts en flinke hoofdpijn. Ik vind er nog niet veel aan, Iran…

Vrij van kledingregels en daarom erg populair: skipiste bij TabrizMarion de Hond in IranIlona in manteau en met hoofddoek


Na anderhalve dag ziek zijn, begin ik weer op te knappen en nieuwsgierig te worden naar het buitenleven in Tabriz. De mensen komen in eerste instantie vriendelijk over en zijn erg nieuwsgierig omdat je buitenlander bent. De meeste mannen die ik op straat en in de winkels zie, hebben geen baard en kijken me gewoon even aan (en ik hun).
Waar ik erg aan moet wennen (en nog steeds) is dat veel vrouwen een chador om hebben. Dit is een zwarte doek die ze vanaf hun hoofd om doen en hun nek en de rest van het lichaam mee bedekken. Iedere vrouw ziet er op die manier hetzelfde uit. Daarnaast heb je (met name) jongeren die geen chador om hebben maar een zwarte hoofddoek en een gewone, lange winterjas. Onder hun winterjas draagt elke vrouw een soort rokje over de broek, dit wordt een manteau genoemd. De meeste vrouwen zijn modern gekleed, zelfs onder de chador. Ik moet zelf erg wennen aan het dragen van een doek om je hoofd. Het is gelukkig winter en het geeft wat extra warmte. Erg comfortabel is het niet. Na een paar dagen krijg ik zelfs wat last van spierpijn in mijn nek omdat ik door de hoofddoek vergeet mijn hoofd te draaien (anders ben ik bang dat de hoofddoek afglijdt). Verder heeft de man van het toeristenbureau mij geholpen met het kopen van een manteau. Zoals hij zegt, vindt hij het vervelend als alle mannen naar mijn kont kijken. Nu ik er aan gewend ben om iets over mijn kont te dragen, valt het mij op als een andere, vrouwelijke toerist gewoon in haar spijkerbroek loopt. Hoe snel je dus aan bepaalde dingen kunt wennen. Ik merk zelfs dat je daardoor ook mee gaat doen met deze gewoonte. Ik zorg altijd dat de manteau netjes over mijn kont zit en dat er niet te veel losse haren onder mijn hoofddoek vandaan komen. Als ik me wat ongemakkelijk voel dan 'verstop' ik me toch een beetje achter mijn hoofddoek. Werkt het idee van een verplichte hoofddoek dus….?

Vrouwen in chador


Na een avondje bij Iraniërs thuis te zijn geweest, hebben we ervaren dat er dus toch zo iets als de tweede wereld van een Iraniër bestaat. Als we het huis binnenkomen, word ik meteen door Linda, een jonge, Iraanse meid, naar de slaapkamer gebracht en geeft ze mij aan dat ik alles af mag doen. Heerlijk dus om je hoofddoek niet meer om te hebben (hoewel mijn haar natuurlijk helemaal uit model is) en de manteau uit. Ik kan gewoon in mijn spijkerbroek en shirtje bij de mensen zitten. Blijkbaar is dit privé en dan mag het. Het is gezellig en ik voel me op mijn gemak. Het is ook weer eens lekker om bij iemand thuis te zijn in plaats van altijd maar die onpersoonlijke hotelkamers. Het eten was heerlijk vers en overdadig. De tv blijft de hele avond aan staan (de meeste mensen hebben een satelliet wat verboden is). Iedereen behandelde elkaar als gelijke en eigenlijk was dit gewoon een feestje zoals wij die in Nederland ook kennen. Binnen kamers wordt van alles besproken, van de slechte regering en de Islamitische regels tot het moeten trouwen omdat je anders niet met zijn tweeën in het openbaar gezien mag worden. Als je getrouwd bent, ben je een stuk vrijer als vrouw. Voor de man maakt het niet zo veel verschil.

Eigenlijk alleen voor mannen: theehuis in EsfahanOosters gevoel: theedrinken op carpet in Zanjan


Wanneer je onze Westerse vrijheden aan een Iraniër vertelt, word je je erg bewust van de ongelofelijke hoeveelheid vrijheid in Nederland. Ook denk je na of dit allemaal wel zulke goede vrijheden zijn en wat de effecten van die vrijheden zijn. Wat zaken op een rijtje: abortus, euthanasie, ongetrouwd samenwonen, het onbeperkt kunnen kopen en drinken van alcohol, harddrugs, vrije verkoop van softdrugs, prostitutie, homohuwelijk. Ik heb er nooit bij stil gestaan dat wij overal en waar we ook willen, elkaar kunnen ontmoeten en over van alles kunnen praten. In Iran heb je dus geen kroegen, cafés en disco's (misschien wel in Teheran?) waar mannen en vrouwen elkaar kunnen ontmoeten. Alcohol is verboden dus gezellig een biertje drinken, is er niet bij (alcohol is blijkbaar wel verkrijgbaar via de zwarte markt dus zelfs in Iran bestaat alcoholverslaving, alleen wordt het natuurlijk niet erkend).


Onderwijs in islam: ingang van madraseh in Esfahan'Hubble bubble'


Waar ik als vrouw tegen aan ben gelopen, is dat in eerste instantie tegen de man wordt gesproken. Als een ober bijvoorbeeld aan Pee vraagt of hij nog thee wil dan antwoord Pee altijd voor zichzelf maar dus ook voor mij. Pee moet dus eerst aan mij vragen (of ik moet gewoon gehoorzamen en accepteren) of ik ook thee wil.
Als ik autorijd dan kijken veel mensen altijd naar mij. Ze zijn duidelijk niet gewend dat ook een vrouw achter het stuur kan zitten (een vrouw mag trouwens gewoon autorijden).
Als we met iemand hebben gesproken en we willen hem bedanken dan geef je uit beleefdheid een hand. Als vrouw schud je in principe dus nooit de hand met een man. Vanmiddag vergat ik dit en wilde ik de man een hand geven. De man verontschuldigde zich meteen dat hij mij geen hand kan geven, zeker niet in het openbaar!

Na twee weken Iran zijn dit onder andere mijn eerste ervaringen met het land, de mensen, de religie en de cultuur. Over het algemeen voel ik me redelijk vrij als Westerse vrouw. Waarschijnlijk wordt er ook meer getolereerd van een buitenlander. Ik ben ook te gast in dit land dus ik hoef me niet mijn leven lang aan islamitische regels te houden. Wanneer je als vrouw je leven lang hiermee moet leven, is het zeker anders. Of je accepteert het of je raakt gefrustreerd of je probeert naar het buitenland te emigreren (als je die mogelijkheid hebt). Makkelijk is het in ieder geval als Iraanse vrouw niet en waarschijnlijk heb ik nog lang niet alles achter de schermen gezien!