Dagboek 17: Hoe is het reizen en hoe is Turkije?

Begin december 2005


Gastvrijheid kent geen grenzen

Je hoort van iedereen die in Turkije is geweest dat Turken zo gastvrij en behulpzaam zijn. Jaja, dat zal wel, denk je dan. Mensen zijn verliefd op Turkije en alles is mooi. Het duurt echter niet lang of je krijgt ergens ook spontaan een glaasje thee aangeboden. Vervolgens wordt heel vriendelijk gevraagd waar je vandaan komt. 'A, Hollanda, good country!' (en Pierre van Hooijdonk lijkt hier wereldberoemd). Verpest door India denk je: of dit is straks een duur kopje thee of ik moet mee naar een tapijtenwinkel. Dat blijkt niet het geval. Je klets wat en drinkt je thee. Vervolgens wordt het lege kopje weer van je aangenomen (en als je niet oppast meteen weer gevuld) en met een vriendelijke knik wenst men je een goede reis. Je denkt, okee, een vriendelijke Turk. Vervolgens sta je te zoeken op de landkaart waar je naartoe moet. 'Can I help you?' vraagt iemand die in de buurt staat en naar je toe is gekomen. Hij legt je uit wat de goede weg is en als hij het niet weet wordt er iemand bij geroepen die het wel weet. Met een vriendelijk knikje neemt men afscheid van je. Na een aantal dagen in Turkije blijkt het overal zo te gaan. Een uitnodiging om mee te eten is geen uitzondering.
De eerste avond in Istanbul gebeurt dit al. In het park zit een hele moslimfamilie te picknicken. De mensen gebaren 'kom eet mee'. In Avylik loop ik 's ochtends naar het Otopark (soort beheerde parkeerterreinen die je overal in Turkije vindt) waar de bus de nacht heeft doorgebracht. Henk en Harry, vroeger 2 lokale voetbalhelden getuige de vele zwart-wit foto's aan hun kast, nu de beheerders, zitten met twee andere mannen te ontbijten (Turks ontbijt: pak een soepbord, vul het met olijfolie en doe er stukken witte geitenkaas in. Koop harde broodringen met pitjes erop (Simit) en breek hier stukjes vanaf. Doop deze in de olijfolie en eet het, met af een toe een stukje kaas, op). Ze eten van hetzelfde bord en ik kom niet weg zonder mee te eten. Niet één stukje uit beleefdheid, nee, men blijft me brood geven en een vriendelijk 'nee dank je wel' heeft geen effect. Pak kaas, gebaart men. Ik spreek geen Turks, zij geen Engels of Duits en dat maakt niet uit. En dit is geen ontbijt is voor rijke mensen. Toch moet ik mee eten.
Het aanbieden van thee en eten aan vreemden is een uitzonderlijke gewaarwording. Een stuk gastvrijheid dat wij niet echt kennen. En het is geen uitzondering. Ooit een glaasje thee aangeboden gekregen als je ging tanken bij Shell? Je gelooft het toch niet?
Op een ochtend stoppen we ergens om te ontbijten. Er ligt een oude elektriciteitshaspel die goed kan dienen als tafel. Een man komt met kranten naar buiten en dekt hiermee de tafel als een soort tafellaken. Hij knikt en lacht, van zo, dat is het minste wat ik voor jullie kan doen, kunnen jullie tenminste aan een nette tafel eten. Hij gaat weer naar binnen en verbaasd kijken we hem na.

Op ieder straathoek: Dönner KebabTurkse vlag

Vertrouwen en respect
Op veel plekken, vooral buiten de stad, is er geen slot op de deur. Waar wij overal alles afsluiten laten de Turken alles open en bloot liggen. Je kunt overal stelen als je dat zou willen of weggaan zonder te betalen. Maar niemand doet dat. En het komt niet in ze op dat jij dat wel zou doen. Men vertrouwt je zoals men elkaar vertrouwt. Naast de gastvrijheid en vertrouwen hebben de mensen een openheid naar anderen toe. Ze zijn niet in zichzelf gekeerd, zien wat de ander nodig heeft en is nooit te beroerd om te helpen. Het is echt opvallend. Er is een grote interesse in de ander. Mensen stellen vragen aan je en gaan graag het gesprek met je aan. Turken zijn dol op discussiëren zoals we al snel in ons guesthouse in Istanbul merken. In een discussie is men direct en je kunt alles zeggen. Als het maar met respect gebeurt. Osan, de jongen die inwoont in het guesthouse ('I scrub his back, he scrubs mine' antwoordt hij als ik vraag in welke relatie hij tot de baas staat), is nieuwsgierig en wil alles weten. Het is Ramadan en hij vraagt of het christendom ook een ramadan heeft. Ik vertel hem dat katholieken een vastentijd voor Pasen kennen. Het gesprek gaat over Turkije en de EU. Een gevoelig onderwerp. De argumenten van tegenstanders van toetreding van Turkije omdat het land achterloopt op een aantal zaken en Islamitisch is, vinden geen begrip. Turken blijken erg trots op hun grote land dat men ziet als een moderne, onafhankelijke staat. De erfenis van Atatürk. Ze zijn dan ook een van mening 'Graag of niet Europa, wij kunnen ook zonder jullie en gaan niet door het stof kruipen voor onredelijke eisen.' Een begrijpelijke reactie. Daarnaast is het ook maar de vraag of Turkije er wel beter van wordt door aansluiting bij de EU. Veel eigen identiteit kan verloren gaan als men zich gaat aanpassen aan de West-Europese 24-uurs economie. Tijd voor een kopje thee en een goed gesprek is er dan misschien niet meer…

Vertrouwen in de bescherming van godVader der Turken: Atatürk


Eigen reflectie
De gastvrijheid, het vertrouwen en de behulpzaamheid geven stof tot nadenken.
Heb ik nu ook die roze bril op? Nee, het zijn eigen ervaringen die ik registreer, niet die ik maak. Ik ben niet betoverd door Turkije maar zie wel veel meer respect, vertrouwen en interesse dan in Nederland. En de mensen zijn gewoon vriendelijk. 'Hos Geldeniz, Welcome to Turkey' is het eerste wat de douanier zegt. Dat zul je in vm. Oostblok toch niet snel horen. De slager in het supermarktje is een vrolijke man en begroet ons enthousiast, zeker als hij ons een dag later weer ziet. 'This excellent meat' zegt hij en 'Goodnight'. (Zijn niet zo snuggere collega achter de kaas daarna: 'This is excellent cheese').

Heerlijk en goedkoop: eten in LokantaIngemaakte groente


Natuurlijk zijn hier ook zaken die minder zijn. Turken kunnen erg nationalistisch zijn. De vlag is heilig en overal zie je Atatürk. Binnen hangt overal zijn portret, in ieder plaatsje staat minstens één buste of standbeeld. Zoals de beeltenissen van Lenin vroeger in de Sovjet Unie. In Turkije is op het werk waarschijnlijk veel hiërarchie en het is een mannencultuur. Ook is het ons kent ons, er wordt waarschijnlijk veel 'gekruiwagend'. Dat is de andere kant van elkaar helpen. Maar in het algemeen heerst er een andere mentaliteit. Er kan veel meer, minder regels, niet zo opgefokt en strak. Daar houd ik wel van. En geen kwaad woord, snerende bijdehante opmerking of middelvinger gezien. Gewoon niet. Het kan dus wel. Het is niet zo dat Turken erg indirect zijn of alles gladstrijken met een lach zoals in Thailand. Conflicten lijken minder voor te komen omdat iedereen zijn plek wat beter kent en rekening met anderen houdt.

Turkije is een mooi land, heerlijk weer, veel ruimte en men geeft elkaar de ruimte. De mensen zijn veel meer naar buiten gericht. Ze zien je behoeften, ze zien wat een ander wil of doet. Ze zijn niet gesloten in hun eigen wereldje zoals 'ik en de rest zoekt het maar uit'. Ik schaam me dan ook als we niet stoppen bij iemand met autopech. Dit zou een Turk namelijk wel doen. Waar wij trots zijn als we een keer een goede daad doen, zijn die hier een vanzelfsprekendheid en normaal.


Shoeshine, shoeshine! Kettinkje om te bidden

Hoe bevalt het reizen?

We zijn nu meer dan 2 maanden onderweg. Je denkt na over het land waar je bent. Maar ook over Nederland dat je achter je hebt gelaten.

Mis ik Nederland?
Nee.
Ga ik Nederland missen? Ik ben bang van niet.
In vergelijking met Turkije is Nederland een kale, winderige polder waar het altijd regent, propvol met snauwende chagrijnen en files. En waar jammer genoeg het hoogste goed, individuele vrijheid, zich tegen zichzelf begint te draaien. Een overgestructureerd land. Werkelijk alles probeert men te regelen en elk toeval uit te sluiten. Alles wordt in banen geleid, overal is een verkeersbord voor of een verzekering. Totdat er een keer veel sneeuw valt. 'Ochtendspits gaat over in avondspits', horen we om 6 uur op de wereldontvanger. 'Als de avondspits maar niet overgaat in de ochtendspits', lachen we. Dit gebeurt dus wel, horen we naderhand van Edith en Jeroen. Een pak sneeuw en het georganiseerde land loopt vast in chaos. Ook horen we van de commotie rond Domino D-Day. Blijkbaar was er een mus die het festijn dreigde te saboteren. Het beestje wordt afgeschoten en dit leidt tot een volksdiscussie die escaleert tot in de kamer? Waar een klein land groot in kan zijn..
Je kunt natuurlijk wel klagen over Nederland (hoe Nederlands) maar het feit dat we in Nederland gewoond en gewerkt hebben, maakt het wel mogelijk dat we nu deze reis kunnen maken. Hoe mooi Turkije ook is, de gemiddelde Turk zal deze keuze niet hebben.

Maar goed, geen heimwee dus.

Vrouwen aan het werkPizza's maken


Missen we Nederland dan helemaal niet?

Een beetje toch wel. Maar zeker vrienden en familie. Het is niet zo dat ik voor deze reis de deur bij mijn vader, moeder en zus plat liep. Toch mis ik ze. Het is een raar gevoel. Misschien word ik me voor het eerst bewust van wat familieband is.
Onze vrienden in Nederland hebben inmiddels allemaal een gezin. Wij hebben gekozen voor deze reis. Twee verschillende werelden. Toch is het erg leuk om te horen hoe het allemaal gaat. We lezen de mailtjes vol aandacht en kunnen zo meeleven. Soms zeggen mensen dat wij allemaal spannende dingen meemaken en hun leven in Nederland maar saai is. Daar zijn we het niet mee eens.

Zelf vind ik het moeilijk om te antwoorden op de mails. In Nederland vond ik het vaak ook al lastig om energie te vinden om contact te zoeken met mensen. Het is niet zo dat het me niet interesseert. Ik lees alles. Maar antwoorden blijft moeilijk. Op een of andere manier nog steeds niet echt rust gevonden om dit te doen. Ik stel het uit omdat ik niet de woorden vind die ik wil zeggen in een reactie. Krijg daardoor zoiets van ik had allang terug moeten mailen en daardoor wordt het nog lastiger. Het kost me vaak veel moeite en tijd om iets te schrijven, zeker als dit on-line moet in een internetcafé. Heb nog niet echt een manier gevonden om hier mee om te gaan.

Ik kan me verliezen in het maken van de website. De website is natuurlijk leuk maar ook oppervlakkig en onpersoonlijk. Maar ik duik er soms graag in weg als ik wat rust vind. Het is mijn eigen ding naast het reizen. Iets wat Ilona wel mist. Of zal gaan missen. Ik zou het moeilijk krijgen als ik niet mijn fotografie en site zou hebben. Van de andere kant is het misschien een ontzettende bevrijding om camera, laptop weg te doen en om de verplichting niet meer te voelen om contact te moeten houden. Alleen nog maar op reis, helemaal vrij!? Mmm, ik weet het niet. Misschien voor een tijdje.

Istanbul at night: Blauwe MoskeeAya Sofia


Hoe bevalt het reizen?

Erg goed. We zien heel veel mooie dingen. Het seizoen is duidelijk voorbij, we zijn overal alleen. Dat is supermooi, rijden door landschappen met laagstaande zon, geel verkleurde bomen en mannen met hun kraag omhoog en gebreide mutsjes op. We hebben alles voor ons alleen, ressorts zijn uitgestorven, geen circus en Costa Bravo-toestanden. Hotelkamers zijn goedkoper maar restaurants ook leger. En campings gesloten. De rust is heerlijk. We zijn nog steeds trots op onze keuze. Al zouden we morgen terug naar huis moeten dan is dit project toch al geslaagd. Natuurlijk gaan we voor het einddoel! Soms kijk je naar buiten uit de auto of denk je aan het eind van de dag aan de dingen die je hebt meegemaakt of de mensen die je hebt ontmoet. Dit is toch wel een heel bijzondere ervaring. Ik weet niet of dit mijn droomreis is. Dat klinkt nogal zwaar. Ik denk ook niet iedere minuut aan hoe fantastisch dit is. Vaak ben je gewoon bezig met de dagelijkse dingen die geregeld moeten worden. Pas als je rust hebt, dringt het tot je door. Tsja, misschien niet helemaal wat je verwacht te horen. Is het dagene wat ik ervan had verwacht? Denk het wel. Klinkt niet heel enthousiast? Ik merk dat enthousiasme iets is van een kort moment. Je ziet een mooi gebouw en denkt: Wauw, wat is dit mooi! Als ik nadenk over deze reis is het meer een intensieve en mooie ervaring.

Dus: zou ik nu naar huis willen? Absoluut niet! Valt het tegen? Nee, het is makkelijker dan ik dacht. Denk je dat je er een keer genoeg van krijgt? Tot nu toe geen enkel signaal. Ik verheug me op wat er nog allemaal komen gaat! Geniet je er van? Heel erg! Ik realiseer me dat dit waarschijnlijk eenmalig is en een unieke kans (keuze) die we hebben. Heb ik spijt van deze beslissing: geen seconde!

Traditioneel en modern: vrouw in Konyaen trendy coffee bar in Istanbul


Turkije maakt het je ook wel makkelijk. Misschien te gemakkelijk. Doordat zaken zo soepel gaan, blijft de reis een lange vakantie tot nu toe. Op de website van Joris en Joris in Afrika (zie links) zien we auto's diep in de modder, negers onder de motorkap en lezen we verhalen over smeergeld en corruptie. Hier is het spontaan aangeboden kopjes thee, mooie stranden en vriendelijkheid. We voelen ons watjes en de enige confrontaties die we tegenkomen zijn met onszelf en de ander. Dag in dag uit zijn we samen, dat is thuis natuurlijk niet zo. Dat geeft soms irritaties en discussies. Ilona versus Pee en Pee versus Ilona, Ilona vs. Ilona. Pee vs. Pee. Maar alleen had ik dit zeker niet willen doen! Ilona is sterk en mijn maatje! Het feit dat we dit samen doen, versterkt de band die we al lang hebben nog meer.

Doordat het zo stil is, zijn andere reizigers (andere gesprekspartners) schaars. Beiden hebben we (op zijn tijd) behoefte aan contact met anderen. Ilona voor een andere visie en bewustzijn, gewoon gezellig kletsen en ik voor wat relativerend geouwehoer en soms wat scherpte en sociaal spel.

We leven toch wel zuinig, het is anders dan een vakantie van 3 weken. Voor iedere euro die we uitgeven, komt er geen meer terug. Je houdt er rekening mee, ondanks dat je soms er gewoon van moet genieten en het wat mag kosten.

Winter is coming
Het wordt winter… We maken ons zorgen over de aankomende winter. Nog steeds hebben we veel zon en kun je in je t-shirt lopen. Maar de aankomende winter wordt steeds meer een feit. Op de Turkse tv zien we op veel plaatsen sneeuw. We realiseren ons dat dit realiteit is als we onderweg witte toppen zien liggen. Schitterend natuurlijk, maar ook opeens echt. Heel veel mensen zeggen dat het echt koud kan zijn in Oost-Turkije. Dat maakt ons wel ongerust. Allerlei scenario's passeren de revue. Van 'dan maar een maand naar Syrië, of 'zullen we een ticket naar Bangkok kopen en over 2 maanden terugkomen?'. We vergeten dat Ilona Turkije niet uitkan zonder blusbus… (deze staat aangetekend in haar paspoort). Uiteindelijk beseffen we dat we er gewoon doorheen moeten. En er dus maar de uitdaging van in moeten zien. In Siberië leven tenslotte ook al heel lang mensen en rijden ook in de winter auto's rond. En we wilden toch avontuur?


KatoenveldTapijtencentrum in voormalige hamam


En daarna?

Een terugkerend onderwerp blijft: hoe verder??? Wanneer naar Iran? En hoe lang? Wanneer naar Centraal-Azië? Turkmenistan moet van dag tot dag vastgelegd worden. Je kunt geen dag eerder of later het land in of uit.. We moeten gaan beslissen.

En wanneer naar huis???? Het is hopelijk nog ver weg. Als ik aan mijn familie denk, denk ik er over en heb ik behoefte aan een datum. Misschien Kerst 2006 samen onder de boom? Gek, ik heb nauwelijks iets met kerst maar toch is deze emotionele gedachte er.

En de bus? We hebben besloten: we gaan ervoor! Dus geen we komen nog wel eens terug. Enkele reis, wat we willen doen nu doen! Terugrijden is erg duur (weer alle visa, brandstof, overnachtingen, eten en vooral ook tijd). Liever de tijd aan dingen besteden waar we dan nog niet zijn geweest. Wij gaan voor China via Centraal-Azië. 19 september, onze vertrekdatum uit NL, is een dag dat de Zijderoute rond 'moet' zijn. Al het andere wat we er daarna nog aan vast kunnen plakken, is bonus (misschien Nepal, India, Vietnam, Thailand). Maar dat houdt in dat de Blusbus niet terug komt in Nederland. De kans bestaat dat hij achterblijft in Kirgizië. Dat is een mooie plek, beter dan Nederland om te genieten van zijn oude dag.
De bus doet het nog steeds erg goed. En we zijn al een paar keer erg blij geweest met het bescheiden formaat van ons vehikel. In Ayvilik en Bodrum paste hij nèt door de smalle straatjes waar omkeren geen optie meer was. In Assos kon hij nèt draaien onderaan de scherpe berg. In Geyikbayiri is hij nèt smal genoeg om op een kampeerplekje te komen. En toch groot genoeg om er zeer comfortabel in te kunnen slapen. Ik weet nu al dat het ons nog zwaar zal gaan vallen als we hem moeten achterlaten.

Pee